CALL FOR PAPERS: Międzynarodowa konferencja naukowa „Tyle straconych żyć. Ludność cywilna a sowiecki system totalitarny w XX wieku” – Łódź, 24–25 września 2026 r.

 

Oddziałowe Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi zaprasza do udziału w międzynarodowej konferencji naukowej „Tyle straconych żyć. Ludność cywilna a sowiecki system totalitarny w XX wieku”, która odbędzie się w dniach 24–25 września 2026 r. w Łodzi.

Międzynarodowa konferencja naukowa „Tyle straconych żyć. Ludność cywilna a sowiecki system totalitarny w XX wieku” poświęcona jest wieloaspektowej analizie doświadczenia ludności cywilnej w obliczu przemocy państwowej w Związku Sowieckim oraz na terenach podporządkowanych jego politycznej, militarnej i ideologicznej ekspansji. Celem konferencji jest stworzenie przestrzeni do pogłębionej refleksji nad jednym z najbardziej destrukcyjnych systemów totalitarnych XX wieku – aparatem władzy, który konsekwentnie podporządkowywał sobie społeczeństwa poprzez terror, represje i całkowitą kontrolę nad życiem publicznym i prywatnym.

Konferencja koncentruje się na losach ludności cywilnej jako głównej ofiary logiki totalitarnego państwa komunistycznego. Wśród kluczowych zagadnień znajdują się: masowe deportacje, operacje „rozkułaczania”, czystki etniczne, egzekucje pozasądowe, głód jako narzędzie polityczne, funkcjonowanie systemu GUŁAG, przymusowa kolektywizacja, polityka eksterminacji elit lokalnych, niszczenie struktur religijnych i narodowych, a także permanentna kontrola i indoktrynacja realizowana przez aparat partyjny, NKWD/KGB oraz powiązane instytucje.

Ważnym celem konferencji jest również analiza mechanizmów rządzenia i organizowania przemocy w bloku wschodnim – w tym roli ideologii, propagandy, biurokracji, systemu donosów, polityki kadrowej czy aparatu śledczego – które w połączeniu tworzyły środowisko sprzyjające systemowemu niszczeniu jednostek i całych wspólnot. Interesują nas zarówno strategie represji, jak i długofalowe skutki polityki dehumanizacji, obejmujące trwałe rany społeczne, traumy międzypokoleniowe oraz deformację struktur społecznych.

Wydarzenie uwzględnia różnorodność narodowych doświadczeń, umożliwia porównanie modeli oporu i przetrwania oraz sprzyja analizie procesów, które przekraczały granice państwowe. Istotnym elementem konferencji będzie refleksja nad reakcjami społeczności dotkniętych terrorem – od prób biernego i czynnego oporu, przez strategie adaptacji i przetrwania, aż po praktyki ukrywania tożsamości, kulturowej rekonstrukcji po katastrofie czy kształtowania pamięci o traumatycznych doświadczeniach. Zależy nam na zebraniu badań ukazujących zarówno wymiar makrohistoryczny (polityka państwowa, masowe operacje represyjne), jak i mikrohistoryczny (doświadczenie jednostki, rodziny, lokalnej wspólnoty).

Konferencja ma także wymiar moralny i memoratywny. Jednym z jej celów jest przyczynienie się do zachowania i upowszechnienia wiedzy o ofiarach sowieckiego totalitaryzmu, których losy przez dekady były marginalizowane, zniekształcane lub wymazywane. Chcemy, aby spotkanie stało się forum, na którym zestawione zostaną wyniki badań z różnych krajów, dyscyplin i perspektyw metodologicznych – w tym historii, nauk politycznych, prawa, socjologii, antropologii oraz studiów nad pamięcią – co pozwoli lepiej zrozumieć naturę systemowej przemocy oraz jej długotrwałe konsekwencje dla tożsamości narodowej i europejskiej.

Organizatorzy zapraszają do udziału badaczy z Polski i zagranicy, którzy podejmują tematykę zbrodni komunizmu, funkcjonowania systemu sowieckiego oraz losów ludności cywilnej w XX wieku. Konferencja ma służyć nie tylko prezentacji najnowszych wyników badań, lecz także budowaniu międzynarodowej współpracy naukowej i zainicjowaniu nowych projektów badawczych dotyczących totalitaryzmu komunistycznego, jego dziedzictwa i pamięci o ofiarach.

 

Przykładowe obszary tematyczne:

o   władze Związku Sowieckiego wobec ludności cywilnej;

o   rola ludności cywilnej w totalitaryzmie sowieckim;

o   mechanizmy przemocy i logika funkcjonowania systemu sowieckiego;

o   działania sowieckiego aparatu bezpieczeństwa w kontrolowaniu ludności cywilnej;

o   deportacje, przesiedlenia, aresztowania, czystki etniczne;

o   Gułag – system obozów pracy przymusowej;

o   sowieckie obozy jenieckie a kwestia ludności cywilnej;

o   zbrodnie popełnianie na ludności cywilnej przez sowiecki system totalitarny;

o   głód jako narzędzie polityczne;

o   życie codzienne pod systemem totalitarnym;

o   formy oporu, sprzeciwu i niesubordynacji;

o   skutki długofalowe, traumy, konsekwencje międzypokoleniowe;

o   sprawstwo, odpowiedzialność, prawo;

o   Polska i Polacy w obliczu sowieckiego totalitaryzmu;

o   pamięć, świadectwa i reprezentacje traumy;

o   perspektywy porównawcze;

o   stan badań nad kwestią ludności cywilnej a sowieckim systemem totalitarnym;

o   nowe metody badawcze i projekty cyfrowe.

 

Języki obrad: polski, angielski

 

Organizatorzy zastrzegają sobie prawo wyboru tematów, spośród zgłoszonych propozycji.

Konferencja organizowana w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Polacy w Rosji i Związku Sowieckim oraz w województwach wschodnich II RP (Kresy utracone)”.

Wypełnione zgłoszenia udziału w konferencji (formularz poniżej) organizatorzy będą przyjmować do 31 maja 2026 r.

 

Zgłoszenia prosimy kierować do:

Dr Artur Kuprianis, tel. (42) 616 27 37, mail: artur.kuprianis@ipn.gov.pl

Dr Bartosz Janczak, tel. (42) 616 27 37, mail: bartosz.janczak@ipn.gov.pl

Dr Ewelina Ślązak, tel. (42) 616 27 37, mail: ewelina.slazak@ipn.gov.pl

 

Organizatorzy przewidują wydanie publikacji pokonferencyjnej w formie tomu studiów, w związku z czym prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia artykułów naukowych dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN do 31 grudnia 2026 r.