Szanowni Państwo,
zapraszamy do udziału w drugiej ogólnopolskiej konferencji naukowej Dzisiejszy XIX wiek:
Przestrzenie dziewiętnastowieczności, organizowanej przez Zakład Historii Literatury
Pozytywizmu i Młodej Polski oraz Zakład Historii Literatury Romantyzmu Instytutu Filologii
Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego.
Konferencja odbędzie się we Wrocławiu w dniach 26–28 listopada 2026 roku.
Celem naszych spotkań jest stworzenie przestrzeni do dyskusji nad współczesnym
postrzeganiem XIX wieku, jego literatury i kultury. Proponujemy podjęcie próby opisania jego
dziedzictwa z perspektywy nowych metod badawczych, aktualnych potrzeb edukacji
polonistycznej, dzisiejszych kontynuacji dziewiętnastowiecznych wątków oraz kontrowersji,
jakie w dyskursie publicznym wzbudza niekiedy treść utworów pochodzących z tego stulecia.
Zadajemy pytanie, czy w obecnej dobie XIX wiek wciąż jest widziany jako „wielkie stulecie
Polaków” (Alina Witkowska), czy też nośniejsze stały się obecnie inne tradycje. A może
przestało to po prostu mieć znaczenie?
W tym roku chcielibyśmy, aby głównym obszarem naszych naukowych rozważań była
przestrzeń. Od kilkudziesięciu lat obserwujemy intensyfikację badań lokujących się w ramach
zwrotu przestrzennego oraz zwrotu topograficznego. W polskim literaturoznawstwie punktem
odniesienia pozostają badania Elżbiety Rybickiej, stale uzupełniane o nowe perspektywy,
aktualizacje i narzędzia. Jednym z kierunków owego uzupełnienia staje się kategoria
regionalności, postrzegana w kontekstach geograficznym, społecznym, historycznym,
kulturowym, a także literaturoznawczym, zazwyczaj traktowana interdyscyplinarnie. Jej
przywoływanie w badaniach rodzi potrzebę zdefiniowania na nowo pewnych pojęć – takich jak
„pogranicze” bądź „palimpsest” – i odniesienia ich na nowo do klasycznych dzieł literackich i
tekstów kultury, zjawisk historycznych oraz procesów. Proponujemy wspólne rozważania nad
tym, w jaki sposób literatura i kultura XIX wieku podchodzą do kategorii przestrzeni i jak
prezentują się w świetle nowej humanistyki. Zachęcamy do odczytania
dziewiętnastowiecznych tekstów z uwzględnieniem ich życia w obiegu kulturowym oraz
kontekstu geograficznego, w którym powstawały. Przedmiotem naszych studiów będą zarówno
źródła z epoki, jak i późniejsze, inspirowane dziewiętnastowieczną przestrzenią. Chcemy
spojrzeć na XIX stulecie przez pryzmat kategorii dziewiętnastowieczności, która podkreśla
jego długie trwanie, postrzega jako jedną formację kulturową i obejmuje czas od 1795 do 1918
roku.

Zapraszamy do udziału w konferencji osoby zajmujące się badaniami z zakresu
literaturoznawstwa, polonistyki, etnologii i antropologii kulturowej, nauk o kulturze i religii,
językoznawstwa, historii, filozofii, nauk o sztuce, nauk socjologicznych, pedagogiki,
psychologii oraz innych dziedzin humanistyki i nauk społecznych, zainteresowane kulturą XIX
wieku. Zachęcamy do podjęcia kwestii takich, jak:
• Zastosowanie współczesnych metod badawczych lokujących się w ramach szeroko
rozumianej przestrzeni, tj. zwłaszcza geopoetyki, geografii humanistycznej,
literaturoznawstwa architektonicznego, nowego regionalizmu do lektury tekstów
dziewiętnastowiecznych, z możliwym odniesieniem także do innych współczesnych
metod, takich jak ekokrytyka, animal studies czy gender studies;
• Refleksja nad zwrotami topograficznym oraz przestrzennym w kontekście nowych
odczytań oraz reinterpretacji tekstów dziewiętnastowiecznych;
• Problem aktualizacji i przesunięć w stosunku do dawnego – dziewiętnastowiecznego –
rozumienia regionu, etnosu, lokalności;
• Obecność dziewiętnastowiecznych motywów topograficznych w mediach innych niż
literatura (np. filmy, seriale, gry, komiksy);
• Wielkie problemy i dylematy literatury dziewiętnastowiecznej we współczesnej
kulturze i literaturze, kontynuacje, stałość paradygmatów XIX-wiecznych w kontekście
przestrzennym (urbanizacja, rozwój społeczeństwa w ramach miejsca, przestrzenne
opozycje, aksjologia przestrzeni, pojęcie „osadnika”);
• Problematyka pogranicza w wieku XIX i dziś: aktualizacje, wielokulturowość,
wieloznaczność;
• Transponowanie dziewiętnastowiecznych przestrzeni – wówczas nazwanych,
skonstruowanych lub opisanych – do utworów późniejszych wraz z ewentualną
modyfikacją znaczeń.
Jesteśmy otwarci także na inne zagadnienia związane z tematyką konferencji.

Zgłoszenia przyjmujemy do 30.09.2026 poprzez formularz:
https://forms.office.com/e/01euke3Zvb

Do połowy października zostaną rozesłane informacje o kwalifikacji proponowanych tematów.
Po konferencji planowana jest publikacja zgłoszonych tekstów w czasopiśmie punktowanym.
Opłata konferencyjna wynosi 350 zł. Wpłaty zostaną przeznaczone na pokrycie kosztów
materiałów konferencyjnych, przerw kawowych i obiadowych. Nie zapewniamy noclegów.
W razie pytań zapraszamy do kontaktu:
dzisiejszy19@uwr.edu.pl