Cykl konferencji Interdyscyplinarne Kategorie Kulturoznawstwa jak dotąd zaowocował sześcioma monografiami: Ciężar i lekkość w kulturze. Estetyka, poetyka, style myślenia (2016), Szybkość w kulturze (2016), Możliwość i konieczność w kulturze. Idee, narracje, interpretacje (2017), Przezroczystość w kulturze (2020), Powiększenie i intensyfikacja w kulturze (2022), Analogia i kontrast w kulturze (2025). Jego siódmą cześć pragniemy poświęcić – dającej się odnieść do różnorodnych (w tym zwłaszcza artystycznych) tekstów kultury – kategorii wertykalizmu i związanym z nią implikacjom: światopoglądowym, filozoficznym, metafizycznym, estetycznym, aksjologicznym i innym. W terminologii sztuk pięknych wertykalizm definiowany jest jako zasada kompozycyjna dzieła plastycznego polegająca na specjalnym podkreślaniu kierunków osi pionowych oraz zaniechaniu wyraźnych akcentów i podziałów w planie horyzontalnym. Taka organizacja przestrzenna, oparta na klasycznej opozycji góra – dół, z zasady niesie ze sobą znamienną, archetypową symbolikę, która językiem obrazowym wyraża treści religijne i doświadczenie wartości (Mircea Eliade), czego mniej lub bardziej dobitne przykłady można znaleźć zarówno w sztuce średniowiecza, jak we współczesnej popkulturze. Badacze symboliki wertykalnej czerpią m.in. z rozpoznań antropologii kulturowej, religioznawstwa, mitoznawstwa, psychologii, socjologii, akcentując jej względną uniwersalność (wskazują na podobieństwo wertykalnych znaków oraz ich funkcji w różnych kulturach i epokach) oraz formułują hipotezy dotyczące zakorzenienia wertykalnych wyobrażeń w pewnych aspektach ogólnoludzkiego doświadczenia, co czyniłoby je czymś więcej niż tylko kwestią kulturowej konwencji (Jan F. Jacko).

Serdecznie zapraszamy do naukowej, interdyscyplinarnej debaty nad wskazanym kręgiem tematycznym. Interesują nas wypowiedzi teoretyczne, jak i case studies. Poniżej dajemy przykładowe zagadnienia, zachowując otwartość na inne pomysły.

– wertykalizm jako zasada kompozycyjna w sztukach wizualnych i w popkulturowych przekazach perswazyjnych (np. plakat propagandowy, reklama);

– symbolika wertykalna w literaturze, sztuce, grach komputerowych, w scenografii teatralnej i filmowej; funkcje wykorzystania wielopoziomowej prezentacji;

– zastosowania perspektywy „żabiej” i „ptasiej” w filmie, plakacie, fotografii itd.

– wertykalizm w architekturze, krajobrazie miejskim (m.in. drapacze chmur) oraz w fotograficznym czy filmowym obrazowaniu metropolii;

– wertykalne symbole statyczne (np. góra, wieża, warownia na wzniesieniu, wyolbrzymiona postać, patrzenie w dół/w górę, drzewo, drabina, schody) i dynamiczne (wspinaczka, wzlot i spadanie, wstępowanie i zstępowanie) oraz ich implikacje;

– światopoglądowe nacechowanie wertykalnych opozycji przestrzennych (np. opozycja góra – dół, sacrum i profanum w tzw. realizmie groteskowym i tekstach czerpiących z tradycji kultury karnawału; chwyt degradacji jako sprowadzenie ideału na plan ziemi i ciała);

– forma gotycka w literaturze i filmie; „mistyczny” wymiar zła;

– doznanie wzniosłości w obliczu potęgi natury i jego reprezentacje (np. himalaizm w kinie), transcendowanie jako przekraczanie ograniczeń kondycji ludzkiej;

– „człowiek wertykalny” i „człowiek horyzontalny”;

– symboliczno-oglądowe wyobrażenia sfery ducha i boskości;

– reprezentacje doświadczenia mistycznego i tekstowe znaki transcendencji;

– inne, wyspecjalizowane rozumienia wertykalności (jak opozycja między myśleniem wertykalnym i lateralnym) oraz ich odzwierciedlenie chociażby w narracji literackiej czy filmowej.

Zgłoszenia prosimy przesyłać w oddzielnym pliku do wtorku 15 kwietnia na adres:

brygida.pawlowska@gmail.com (prof. ucz. dr hab. Brygida Pawłowska-Jądrzyk, UKSW)

W zgłoszeniu podajemy:

– imię i nazwisko;

– stopień naukowy (ew. „student”, „doktorant”) oraz afiliację;

– adres mailowy (pożądany także numer telefonu) i adres do korespondencji;

– tytuł proponowanego referatu oraz krótki abstrakt określający problematykę wystąpienia

Nie pobieramy opłaty konferencyjnej.

Obrady odbędą się w trybie zdalnym. Czas na wystąpienie: do 20 minut. Osobom zainteresowanym prześlemy zaświadczenia o udziale w konferencji.

Planujemy jeszcze w tym roku przygotowanie – w oparciu o wybrane artykuły – recenzowanej monografii zbiorowej. UWAGA! Przewidujemy krótki termin na złożenie tekstu: do 30 czerwca 2025 r.

Serdecznie zapraszamy!